Literair cabaret

      Reacties uitgeschakeld voor Literair cabaret

En toen was het alweer 10 januari. De afgelopen week vloog voorbij. Online lesgeven valt niet mee, maar het gaat wel beter dan in de eerste lockdown. Oefening baart kunst.
Ik wilde iets schrijven over de oudejaarsconferences en dat ga ik toch nog doen.

Rond oud en nieuw kijken we traditiegetrouw veel cabaret. Er zijn meerdere oudejaarsconferences en wat je hebt gemist kun je op nieuwjaarsdag eenvoudig terugkijken. Er worden ook meer cabaretvoorstellingen uitgezonden in de kerstvakantie. Met alle gedoe van de feestdagen zijn we in die periode blijkbaar toe aan iets luchtigs.

Wat me dit jaar opviel, is hoe mooi cabaretvoorstellingen in elkaar zitten. Het zijn net romans. Als je het Basisboek Literatuur erbij zou pakken, of een ander boek met literaire begrippen, dan kun je er een heleboel zo afstrepen. Er zijn motieven die steeds terugkomen, er worden stijlfiguren gebruikt en er zitten allerlei lagen in de voorstelling. Dat is ontzettend knap gedaan. Daarmee vind ik dat cabaret ook prima te scharen valt onder literatuur. Uit elk van de drie voorstellingen die ik zag geef ik een voorbeeld.

Van Jochem Myjer zag ik Adem in, adem uit. Zijn voorstelling begint met een scène uit zijn jeugd. Hij gaat met zijn ouders op vakantie naar een waddeneiland en ze missen de boot. Aan het eind van de voorstelling gaat hij met zijn eigen gezin op vakantie naar een waddeneiland en missen ze ook de boot. (De scène is veel uitgebreider, maar ik wil niet teveel verklappen). Daar herhaalt zich dus de situatie in een andere generatie. Er zitten echt nog veel meer literaire pareltjes in zijn voorstelling. Die kun je zelf bekijken, want de show staat sinds 1 januari op Netflix!

Guido Weijers deed de oudejaarsconference bij RTL4. In 90% van zijn voorstelling noemt hij corona niet, maar hij zorgt wel dat we telkens dénken dat hij het erover gaat hebben: hij heeft het bijvoorbeeld over een ziekte die de meeste mensen doodt in Nederland (kanker) of iets waar iedereen inmiddels mee te maken heeft (klimaatverandering). Dat is dus spelen met de verwachtingen van de kijker en ook een manier om spanning op te bouwen. Je zit te wachten tot hij het er eindelijk wel over gaat hebben. Eigenlijk ook een soort motief, want het is een patroon dat telkens terugkomt.
Youp van ’t Hek begon zijn oudejaarsconference met een proloog vanuit het Torentje. Dat was een allusie naar de toespraak van Mark Rutte half december.

Wat me in het algemeen opviel, is dat er vaak het volgende patroon te herkennen is: in de eerste helft van de voorstelling vertellen ze een verhaal wat niet zo heel belangrijk lijkt, maar waarin iemand op een bepaalde manier reageert. In de tweede helft van de show komt er dan een andere situatie, waarin precies diezelfde uitspraak van toepassing is. Meestal is dat een sleutelsituatie en heeft die uitspraak dan te maken met de boodschap die de cabaretier wil overbrengen.

Cabaret is dan ook niet zomaar grapjes maken. Er is goed over nagedacht, er zit een verhaal in en de cabaretier wil meestal ook een boodschap overbrengen. Zeker bij een oudejaarsconference gebeurt dat nogal eens. En daarmee is cabaret een genre dat de moeite van de literaire analyse meer dan waard is.