Redekundig ontleden

      1 reactie op Redekundig ontleden

wordcloud10Af en toe vragen leerlingen aan mij: ‘Mevrouw, vindt u dit nou écht leuk?’ Dan begin ik altijd een beetje te lachen en dan zeg ik: ‘Ja zeker!’ Vervolgens kijken de leerlingen mij aan alsof ik van Mars kom. Dat begrijp ik natuurlijk wel, maar ik vind Nederlands oprecht heel erg leuk. En mijn favoriete onderdeel? Grammatica. (‘Nee, mevrouw, écht? Dat kan ik me niet voorstellen…’)

Wij hebben allemaal toen we heel klein waren een taal geleerd. Niet door op school stil te zitten en op te letten, maar door taal te horen en te gebruiken, door interactie. We hebben een heleboel taal gehoord, we hebben zelf zinnen gemaakt, we zijn gecorrigeerd als we het verkeerd zeiden en zo hebben we gaandeweg geleerd wat goede zinnen zijn en wat niet. We kunnen allemaal moeiteloos zinnen maken. Als we praten, denken we daar niet eens over na.

Al die kennis van de regels van onze taal is onbewust en abstract. Dat betekent dat we ons helemaal niet bewust zijn dat we al die regels toepassen in ons taalgebruik. We weten wel wat goede en foute zinnen zijn, maar we kunnen vaak niet uitleggen waarom dat goed of fout is.

Taalwetenschappers bestuderen een taal en proberen de regels van een taal te beschrijven. Al die regels van een taal bij elkaar noemen we de grammatica van een taal. Er zijn drie manieren om met grammatica om te gaan en dat zal ik uitleggen aan de hand van deze zin:
‘Hun zijn naar de supermarkt geweest.’

Sommige taalwetenschappers bestuderen de manier waarop mensen in het dagelijks leven een taal gebruiken. Ze beschrijven wat ze daarin zien gebeuren. Deze taalwetenschappers constateren dat ‘hun’ tegenwoordig veel gebruikt wordt als onderwerp van een zin, zoals hierboven. Als dat door steeds meer mensen wordt gedaan, dan passen ze de grammatica aan. In hun descriptieve (beschrijvende) grammatica is ‘zij’ en ‘hun’ allebei correct.

Een andere benadering is uitgaan van de bestaande regels en afwijkende vormen corrigeren. Bovenstaande taaluiting is dan fout, want in de regels van het Nederlands staat dat ‘hun’ nooit onderwerp kan zijn. Het moet zijn: ‘Zij zijn naar de supermarkt geweest.’ Deze benadering noemen we prescriptief (voorschrijvend, ‘zo moet het!’).

Tenslotte is er nog de pedagogische grammatica, grammatica zoals dat op school wordt aangeleerd. Deze grammatica is ook prescriptief, want docenten proberen leerlingen te leren ‘hoe het hoort’. Deze grammatica is vereenvoudigd en wordt in stapjes aangeleerd.

Nu ik klaar ben met het bespreken van de boeken voor Recente Letterkunde, wil ik een serie blogposts maken over redekundig ontleden, oftewel grammatica zinsdelen. Misschien heb je er wat aan of vind je het interessant, misschien ook helemaal niet. Maar misschien moet je toch glimlachen om mijn passie voor de regeltjes van onze mooie taal.

Wil je meer lezen over taal en taalwetenschap? De dingen die ik hierboven heb uitgelegd, leer ik op de opleiding vanuit het boek Taal en taalwetenschap van A. Baker e.a.

Één reactie op “Redekundig ontleden

Gesloten voor reacties.