Proto-wattes?

      Geen reacties op Proto-wattes?

Eerder schreef ik een blog over de herkomst van onze ou en au. Daarin beloofde ik nog eens in te gaan op het Proto-Indo-Europees. Bij deze.

Taalwetenschappers vergelijken talen met elkaar, met de bedoeling verwantschap te ontdekken. Daarbij gaat het er niet om wat talen nu met elkaar gemeen hebben, maar hoe talen afstammen van dezelfde voorouders. Dat doen ze door woorden die heel lang meegaan en moeilijk uit een andere taal geleend worden, met elkaar te vergelijken. Woorden als ‘moeder’, ‘been’ en ‘drie’ bestaan al eeuwenlang en raken dus nooit in onbruik. Omdat we ze al hebben, lenen we ook geen nieuw woord uit een andere taal. Om talen met elkaar te vergelijken, zijn zulke woorden dus heel geschikt.

Het probleem is, dat er relatief weinig taalmateriaal is overgeleverd. De oudste Nederlandse geschreven bron dateert uit de achtste eeuw. Dat betekent niet dat er daarvoor niet gesproken werd. Taalwetenschappers zijn echter niet voor één gat te vangen en proberen de talen van daarvoor te reconstrueren. Zo’n gereconstrueerde taal noemen we een proto-taal. Bij woorden die gereconstrueerd zijn, wordt met een * voor het woord of taal aangegeven dat het een gereconstrueerd woord is. Talen krijgen soms ook het voorvoegsel proto-.

Om een beeld te geven: de afstamming van ons huidige Nederlands. Vanaf 1800 tot nu spreken we van Modern Nederlands. Boeken uit die periode kunnen we goed lezen. Soms kost dat wat moeite en niet iedereen heeft daar het geduld voor, maar het is begrijpbaar.
Van 1500 – 1800 spreken we van Nieuwnederlands. De boeken uit deze periode kunnen we nog wel lezen, maar we begrijpen er niet altijd veel van en het kost ontzettend veel moeite.
Middelnederlands is het Nederlands uit de periode 1150-1500. Hier hebben we wel echt uitleg of een vertaling bij nodig. Denk aan Reinaard de Vos of Lancelot, de Middeleeuwse ridderromans.
Van ongeveer 600 – 1150 spreken we over Oudnederlands. Er zijn maar een paar schriftelijke bronnen bewaard uit die periode, maar genoeg om iets te zeggen over de verschillen tussen Oudnederlands en Middelnederlands en tussen Oudnederlands en de taal daarvoor.

De taal daarvoor is echter niet overgeleverd. Toch is er een hoop over bekend. Van 400-600 wordt er in deze streken *Land-Germaans gesproken. Dat is ontwikkeld uit het *West-Germaans, dat hier gesproken werd van 200-400. Daarvoor was er in deze streken het Proto-Germaans, dat grofweg van 1000 v. Chr. -200 n. Chr. gesproken werd en zich door de Germaanse Klankverschuiving ontwikkelde uit het Proto-Indo-Europees.

Let wel, alle bovenstaande talen zijn reconstructies. Er is helemaal NIETS teruggevonden in deze talen. Toch zijn er verschillen aangegeven tussen alle vormen van deze talen, die ook nu nog terug te vinden zijn in alle talen die we tot de Indo-Europese familie rekenen.

Knap, niks mis mee, zou je zeggen. Daar ben ik het bijna mee eens. Want hoewel ik heel graag wil geloven dat er inderdaad rond 1000 v. Chr. een klankverschuiving heeft plaatsgevonden waarbij de klemtoon van woorden op de eerste lettergreep kwam te liggen, hebben we geen geschreven en al helemaal geen gesproken materiaal uit die tijd.

Voor mij als historicus voelt het als het reconstrueren van een oorlog: We hebben de aard van bepaalde volkeren in een bepaald gebied onderzocht, en op grond van die bevindingen zijn we tot de conclusie gekomen dat er 1000 v. Chr. een enorme oorlog moet hebben plaatsgehad tussen deze twee volkeren. Zonder enig bewijs in de vorm van opgravingen of schriftelijke overlevering zou zo’n aanname totaal niet geloofwaardig zijn, toch?

Ik wil hier niet beweren dat al die taalwetenschappers onzin verkondigen. Het zou best zo kunnen zijn dat ze gelijk hebben. Zij hebben er veel meer verstand van dan ik, natuurlijk. Bovendien komen we daar nooit achter. Dus leer ik braaf de klankverschillen uit mijn hoofd. Het is maar goed dat die mensen van 1000 v. Chr. het niet zien. Ze zouden me uitlachen in een taaltje waar ik geen touw aan vast kon knopen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *