Literatuur

      Reacties uitgeschakeld voor Literatuur

Wat is literatuur? Het is misschien wel de meestgestelde en slechtst beantwoorde vraag. Toch is het best nuttig om na te denken over je eigen opvatting ervan en die met anderen uit te wisselen. Ik geef hier een voorzetje.

In de meest brede zin van het woord vallen onder literatuur alle verhalen waarin de hoofdpersoon een verandering doormaakt. Daarin onderscheidt literatuur zich van lectuur: daarin veranderen de personages niet of nauwelijks. Toch wordt de definitie meestal nauwer gehanteerd. Dan gaat het over diepere lagen, verwijzingen naar andere literatuur, motieven, complexiteit en nog zo wat termen.

In mijn boekenkast staat het ‘Basisboek Literatuur’, aangeschaft voor de opleiding waar ik over een ruime week aan ga beginnen. Ik heb het nog niet gelezen en expres. Ik wil eerst mijn eigen idee vormen voordat ik die laat kneden door een boek. Ik heb niet alle antwoorden, maar dit weet ik wel:

Ik hou van concrete verhalen. Een verhaal moet ergens over gáán, ook aan de oppervlakte. Dubbele bodems vind ik heel mooi, maar als ik ze niet zie, moet ik ook een mooi of leuk verhaal lezen. Het moet niet zo zijn dat het verhaal op zich nergens over gaat als je de dubbele bodem niet ziet. Twee vrouwen van Harry Mulisch vond ik in dat opzicht niet zo geslaagd. Winter in Gloster Huis van Vonne van der Meer is voor mij een voorbeeld van een concreet verhaal.

Doseren is een hele kunst. Veel ‘hoog-literaire’ boeken staan zo vol moeilijke dingen, dat het niet meer leuk is om te lezen. Al die gereedschappen van de literaire schrijver vind ik prachtig (verwijzingen, motieven, verbanden) mits ze met mate worden ingezet. Annelies Verbeke doet dat magnifiek in Dertig dagen, maar voor mij slaat Martin Michael Driessen de plank volledig mis in Rivieren.

Doseren is ook een hele kunst als het op seks aankomt. Ik hou niet van seksscènes die niet nodig zijn voor het verhaal, geforceerd overkomen of (en dat gebeurt het vaakst) grof geschreven zijn. In De pianoman van Bernlef komt de seksscène uit de lucht vallen en is die niet nodig voor het verhaal. De seksscène in Joe Speedboot van Tommy Wieringa vond ik echter wel goed geplaatst en gedoseerd. Over Zomerhitte van Jan Wolkers houd ik mijn mond.

Ik hou niet van literatuur waarvan ik de indruk krijg dat de schrijver op wil scheppen over zijn of haar kwaliteiten. Een eenvoudig verhaal kan net zo krachtig, zo niet krachtiger, zijn als een onnodig ingewikkeld verhaal. Je mag best iets van je lezer verwachten, maar ik vind dat je de plank als schrijver misslaat als je denkt dat het er bij literatuur om gaat zo moeilijk mogelijk te schrijven.

Wat is voor jou literatuur?